Hoe wordt gratis software genoemd en wat betekent dat nu eigenlijk?
Veel mensen merken dat ze overal op internet programma’s kunnen downloaden zonder te hoeven betalen. Het lijkt handig, maar het is goed om te weten hoe deze programma’s precies heten, wat het verschil is tussen de soorten en waar je op moet letten.
Wat is gratis software precies
Gratis software is een programma dat je zonder te betalen mag gebruiken. Dit betekent dat je het gewoon op je computer, tablet of telefoon mag zetten zonder geld over te maken. Sommige mensen noemen deze programma’s freeware. Hiermee bedoelen ze software die je voor niets kunt krijgen.
Soms zie je ook de term open source voorbijkomen. Dit betekent dat de broncode, de bouwtekening van het programma, open is voor iedereen. Zo kun je het aanpassen of verbeteren als je zelf handig bent met computers.
De verschillende soorten gratis software
Niet alle gratis programma’s zijn hetzelfde. Er zijn namelijk veel soorten.
-
Freeware is de meest bekende. Dat is software die je voor niks mag gebruiken, maar je mag er zelf niets aan veranderen. Denk bijvoorbeeld aan het populaire programma CCleaner of de mediaspeler VLC. Je krijgt ze gratis, maar de eigenaar bepaalt wat je ermee mag doen.
-
Open source software is een andere vorm. Dit zijn programma’s zoals LibreOffice en GIMP. Niet alleen mag je deze gebruiken zonder te betalen, je mag ze ook aanpassen en delen met anderen. Iedereen kan helpen om het programma beter te maken. Zo werken veel mensen samen aan grote projecten zonder dat er geld aan te pas komt.
-
Trialware is een derde soort die je tijdelijk gratis mag gebruiken. Na een proefperiode moet je vaak betalen. Deze variant is dus niet helemaal gratis op de lange termijn.
Waarom wordt software gratis aangeboden
Fabrikanten en ontwikkelaars bieden programma’s gratis aan om verschillende redenen. Soms doen ze dit uit idealisme, omdat ze vinden dat software toegankelijk moet zijn voor iedereen. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkelaars van Linux, die geloven dat iedereen een besturingssysteem moet kunnen gebruiken zonder te betalen. In andere gevallen hopen bedrijven dat je een uitgebreider of completer programma koopt als het gratis programma je bevalt. Dit heet een freemium model. Je krijgt het basisdeel kosteloos, maar extra functies kosten geld. Ook zijn er bedrijven die hun naam of merk bekender willen maken door gratis programma’s te verspreiden. Mensen krijgen vertrouwen in het bedrijf en willen later misschien wel betalen voor extra diensten of producten.
Voorbeelden van bekende gratis programma’s
Op veel computers in Nederland vind je bekende gratis programma’s terug. Zo kiezen veel mensen voor een gratis virusscanner als Avast om hun computer te beschermen. Voor tekstverwerking gebruiken ze LibreOffice, in plaats van dure alternatieven. Met Audacity kun je geluid bewerken, en met 7-Zip kun je eenvoudig bestanden inpakken en uitpakken. Ook webbrowser Mozilla Firefox valt onder open source en kost geen geld. Deze toepassingen zijn algemeen bekend en maken het werken met computers voor veel mensen een stuk toegankelijker.
Waar moet je op letten bij gratis software
Het klinkt aantrekkelijk om software zonder te betalen te installeren, maar er zijn wel dingen waar je op moet letten. Controleer altijd of het programma afkomstig is van een betrouwbare bron. Niet alle gratis downloads zijn veilig. Soms zit er ongewenste reclame of zelfs schadelijke software bij. Kijk bij downloads of ze veel positieve ervaringen hebben en of ze op bekende sites staan. Let ook goed op de voorwaarden. Bij freeware kun je het programma vaak alleen op je eigen computer gebruiken, niet delen met vrienden. Bij open source geldt meestal dat je mag delen, zolang je niet zomaar je naam als maker op het pakket zet. Lees de regels voordat je het programma installeert.
Voordelen en nadelen van gratis programma’s
Een groot voordeel van gratis software is natuurlijk dat het geld bespaart. Voor veel mensen is dit een uitkomst. Je kunt nieuwe dingen proberen zonder risico. Algemene programma’s zoals tekstverwerkers of foto-bewerkingsprogramma’s zijn gemakkelijk te vinden. De nadelen zijn vooral dat de handleiding soms beperkt is en de ondersteuning niet altijd zo goed is als bij betaalde pakketten. Soms zijn er minder updates of moet je op helpforums zoeken naar oplossingen. Als je twijfelt, kun je een bekend programma nemen dat veel mensen al gebruiken. Dat geeft zekerheid.
De meest gestelde vragen over gratis software
- Wat is het verschil tussen freeware en open source software? Bij freeware krijg je het programma gratis, maar mag je de broncode niet aanpassen. Open source software mag je niet alleen gratis gebruiken, maar je mag ook de bouwtekening bekijken, wijzigen of zelfs verspreiden.
- Kan gratis software op elke computer gebruikt worden? De meeste gratis programma’s zijn beschikbaar voor verschillende besturingssystemen, zoals Windows, macOS en Linux. Soms werkt een programma alleen op één systeem. Kijk altijd even welke versie je nodig hebt.
- Is alle gratis software veilig? Helaas is niet alle gratis software veilig. Het komt soms voor dat ongewenste programma’s of virussen meekomen. Download daarom alleen van websites die algemeen bekend zijn en veel worden vertrouwd.
- Mag ik gratis software zomaar delen met anderen? Dit hangt af van de regels van het programma. Bij freeware mag je het vaak niet verspreiden, bij open source software meestal wel. Lees de afspraken voordat je kopieën doorstuurt.